Uw denken gebruiken om meer te sparen

We geven ons geld vaak irrationeel uit. Maar dat hoeft geen probleem te zijn. Claudia Hammond, auteur van ‘De kracht van geld’, legt uit hoe u voordeel kan halen uit uw eigen denkfouten. 
  • 07 juni 2018
Uw denken gebruiken om meer te sparen
Claudia Hammond

Claudia Hammond

Psychologe

Is iedereen bovengemiddeld?

Als het op geld aankomt, denken de meesten onder ons dat ze beter kunnen zien waar er een goede zaak te doen is dan de gemiddelde mens. 

Misschien hebt u al gemerkt wat het probleem met die uitspraak is. ‘Gemiddelde’ wil zeggen dat sommigen onder het gemiddelde zitten. We kunnen nu eenmaal niet allemaal de beste zijn. Toch hebben we de neiging te geloven dat we heel goed zijn in bepaalde zaken. 

Dat is ook zo met autorijden. De meesten onder ons denken dat ze meer dan gemiddelde bestuurders zijn. Dit staat bekend als het Lake Wobegon-effect, genoemd naar de mythische stad in een roman van Garrison Keillor, waarin ‘alle vrouwen sterk zijn, alle mannen er goed uitzien en alle kinderen bovengemiddeld zijn’. Natuurlijk kunnen we niet allemaal bovengemiddeld zijn. 

Voordeel halen uit denkfouten

Velen onder ons zijn dus ook niet zo goed in omgaan met geld als we graag willen geloven. We hoeven echter niet te wanhopen, want de bevindingen uit psychologisch onderzoek kunnen ons leren hoe we geld beter kunnen benutten, namelijk door gebruik te maken van de denkfouten die we reeds maken. 

Dikwijls wordt gezegd hoe irrationeel de mens is – en soms klopt dat ook – maar deze irrationaliteiten zijn doorgaans voorspelbaar. Ze zijn het gevolg van mentale shortcuts die meestal nuttig zijn, maar ons soms ook doen afdwalen. Psychologen noemen het denkfouten, maar niet in de zin van een opzettelijke of oneerlijke denkfout. We doen niets verkeerds. Het ligt gewoon aan de manier waarop ons denken georganiseerd is om ons te helpen snel om te gaan met de wereld. 

Door deze denkfouten in ons voordeel te gebruiken, kunnen we beter met ons geld omgaan omdat we onszelf wijsmaken dat we meer sparen en minder uitgeven. We kennen onszelf beter dan we denken en soms moeten we onszelf gewoon een beetje meer de juiste richting uit duwen. 

Mentale rekening

In deze reeks artikelen kijken we naar hoe we dat kunnen doen. Ik bijt de spits af in dit eerste artikel met wat we kennen als de mentale rekening, een term die in de jaren '90 werd bedacht door de gedragseconoom Richard Thaler. Dat zijn de bankrekeningen van de geest: mentale compartimenten voor ons geld. Ze worden nooit opgeschreven en waarschijnlijk zelfs nooit genoemd. Maar er is bewijs dat deze mentale boekhouding zelfs invloed kan hebben op de beslissingen die wij nemen over uitgeven en sparen. 

Het kan zijn dat wij één denkbeeldige rekening hebben voor vervoer, een andere voor essentiële zaken zoals elektriciteit, een andere voor voeding, een andere voor kleren, één voor uitgaan, één voor geschenken voor andere mensen, één voor uitspattingen waarvan we weten dat we ze beter niet zouden kopen, maar toch willen kopen... Deze rekeningen bestaan niet echt en er zullen ook geen exacte bedragen op staan, maar ze zullen een impact hebben op ons denken omdat we een idee hebben van hoeveel we uit elke rekening mogen uitgeven.

De ene euro is de andere niet

Dat klinkt misschien vreemd, maar de meesten onder ons blijken het zo te doen. Nobelprijswinnaar en gedragseconoom professor Daniel Kahneman gaf me dit voorbeeld. Een vrouw heeft betaald voor twee goede plaatsen in het theater, maar daar aangekomen vindt ze de tickets niet meer. Ze kiepert haar handtas leeg, maar ze zijn nergens te vinden. Ze waren best duur. Zal ze haar kredietkaart gebruiken om er twee bij te kopen? Negen op tien mensen aan wie deze vraag werd gesteld, zeggen van niet. 

Beeld u nu een iets ander scenario in. Dit keer heeft de vrouw geld afgehaald om de tickets aan de kassa te kopen. Als ze aankomt, is het geld weg. Gebruikt ze haar kredietkaart om er een paar bij te kopen? Bij dit scenario zegt meer dan de helft van de mensen dat ze enkele tickets zullen bijkopen, ondanks het feit dat er slechts een subtiel verschil is tussen deze twee scenario’s. Hoe u er ook naar kijkt, ze moet beslissen of ze twee keer voor de tickets zal betalen of niet. Het enige verschil is dat de oorspronkelijke tickets mentaal waren gekocht van een rekening voor ‘uitgaan/cultuur’. Van zodra ze verloren waren, voelde het alsof dat geld al was uitgegeven. Het cash geld daarentegen kwam van de rekening ‘algemene uitgaven’, dus dat geld twee keer uitgeven voelde helemaal niet zo slecht aan. 

Elke euro die we hebben zou dezelfde waarde moeten hebben als alle andere, maar zo werkt het in de praktijk niet.

Elke euro die we hebben zou dezelfde waarde moeten hebben als alle andere, maar zo werkt het in de praktijk niet. We beschouwen niet alle euro’s als evenwaardig. Het geld dat we winnen bij een caféquiz voelt specialer aan dan hetzelfde bedrag dat we met werken hebben verdiend. We zetten geld opzij voor bepaalde dingen en oordelen op basis daarvan. Zodra de rekening ‘uitspattingen’ leeg is, kopen we er geen bij. Maar als de auto het begeeft en moet hersteld worden, en vervolgens een tweede keer met pech aan de kant staat, telt dat als een noodzaak en tasten we twee keer in onze portemonnee om hem te laten herstellen.

Bezittingen versus schulden

Meestal staan we niet eens stil bij deze mentale boekhouding, maar toch beïnvloedt ze onze beslissingen, vaak zonder dat we het beseffen. Dat is de reden waarom de meeste mensen hun spaargeld graag scheiden van hun schulden. In veel landen bestaan er hypotheekrekeningen waarbij de rente die je over je spaargeld verdient wordt verrekend met de rente op je hypotheek, maar die blijken niet aan te slaan. We lijken tuk op het idee van een onderscheid tussen wat we bezitten en wat we verschuldigd zijn. Dat komt doordat we onszelf goed kennen en weten dat we het geld dat als spaargeld aangemerkt is, minder makkelijk zullen aanspreken. 

Economen hebben de neiging de mentale boekhouding te bekijken als iets slechts, iets wat ons misschien aanzet tot het nemen van irrationele beslissingen. Maar als we beter willen worden in sparen, kunnen we deze mentale boekhouding maar beter aanboren. 

Hou afstand van uw spaargeld

Geld uitgeven zit in een heel andere mentale rekening dan spaargeld. U kunt dat bewust benadrukken door enige afstand te creëren tussen u en uw spaargeld. Zorg ervoor dat u uw spaargeld niet te gemakkelijk kunt aanspreken, want dan bent u sneller geneigd het uit te geven. Doe alles wat u kunt om ervoor te zorgen dat uw spaarrekening in het echte leven anders aanvoelt dan andere rekeningen. Alleen al de titel ‘spaargeld’ benadrukt dat dit geld niet dient voor dagelijks gebruik. 

Ik wil afsluiten met een studie die ik, toen ik ze voor het eerst tegenkwam, verrassend maar leerzaam vond. De sociaal psycholoog Sam Maglio ontdekte dat mensen zeiden dat ze minder gemakkelijk geld uitgaven dat op een rekening stond als ze het gevoel hadden dat die rekening geografisch ver weg was. Het onderzoek werd gevoerd in de VS. Als mensen die in New York woonden, geloofden dat het geld dat ze hadden gewonnen op een rekening stond die zich ook in New York bevond, was de kans groter dat ze zeiden dat ze het zouden uitgeven dan als ze geloofden dat het op een rekening in Los Angeles stond, ook al waren beide rekeningen even gemakkelijk vanaf overal toegankelijk. 

Doe dus alles wat u kunt om het gevoel te hebben dat uw spaargeld los staat van uw andere geld. Hoewel de meesten onder ons helaas niet bovengemiddeld goed zijn in omspringen met geld, kunnen we, door meer te leren over hoe de geest werkt, handig gebruik maken van de bijzonderheden ervan om ons te helpen betere beslissingen te nemen. 

Claudia Hammond is auteur van De Kracht van Geld, verschenen bij Atlas. 

Wij waarderen uw mening

Gelieve uw initialen correct in te vullen.

Gelieve uw reactie correct in te vullen.

Reacties

interssante denkpistes. schidingkan je ook maken door spaar rakening niet bij zalfde bank aan ta houden als zicht rekening. en transfer ter aanvulling vzn de zicht rekening is dan hogere drempel om spaargeld aan te spreken. of sparen viaperiodieke beleggingen. ook die ga je minder snel aanspreken dan je spaar rekzening en ze brengen normaliter meer op

M.B. 27 juni 2018

'Mentale rekening', 'Voordelen halen uit denkfouten' en de andere artikelen zijn
interessant , doch enkel om te lezen, weetjes, het brengt voor mij reëel niks op. Mij stoort die lage rente enorm. Ik ben een zeventiger en had gedacht ieder jaar een kleine 3% te krijgen op mijn spaargeld, maar niks daarvan, integendeel, ik spendeer niet de intresten op, maar mijn kapitaal. Vreselijk! Wij, gepensioneerden, eten ons kapitaal op, worden dag na dag armer en dit sedert 2008, het crisisjaar. Echter iedere medaille heeft een keerzijde en door de lage rente is het mogelijk om veel te lenen, vastgoed te kopen. Fantastische hefboom. Echter niet voor ons, gepensioneerden, banken staan ons geen leningen meer toe. Jammer! Gezien ons geld niets meer opbrengt, dacht ik van die lage rente bij een lening te kunnen profiteren, maar ook dit wordt ons niet toegestaan. Gepensioneerden zijn dus de dupe van het systeem en de banken doen niks voor ons, terwijl ze nochtans ieder jaar miljoenen euro's winst maken. Het is tijd dat de banken zich bezig houden met de ouderen. Waarom bijvoorbeeld kan ik als zeventiger, geen appartement(150.000 euro) meer kopen, een lening(op 10 jaar) hiervoor aangaan, die perfect door het huurgeld wordt afbetaald?

R.N. 29 juni 2018
Wij staan voor u klaar.
Elke werkdag van 8:30 tot 19:00
Vrijdag tot 18:30
medewerker 1 medewerker 2
Gelieve een geldig telefoonnummer in te vullen. De verbinding is mislukt. Probeer het later nog een keer. Wij bellen u zo snel mogelijk terug.
En wij bellen u zo snel mogelijk terug