Sparen: aangeboren of aangeleerd?

De ene spaart met plezier, voor de ander moet geld rollen. Maar hoe komt dit? Ligt het aan opvoeding of is het aangeboren? 
  • 15 januari 2018

Sparen, een kwestie van opvoeding?

Hoe hebt u leren omgaan met geld? Hebben uw ouders een rol gespeeld? Dat lijkt bij veel mensen het geval. Toch mag de rol van de opvoeding niet overschat worden. Hoe vaak komt het binnen een zelfde gezin immers niet voor dat het ene kind al zijn geld uitgeeft terwijl het andere erop blijft zitten? Onderzoekers Stephan Siegel en Henrik Cronqvist hebben aangetoond hoe verrassend klein de invloed van opvoeding echt is. Ze onderzochten het spaar- en spendeergedrag van 15.000 Zweedse tweelingen. Daaruit bleek dat de tweelingen vaak hetzelfde gedrag vertoonden, zelfs als ze door de jaren heen geen contact met elkaar hadden.

“Opvoeding speelt uiteraard een rol. De invloed is echter terug te brengen tot ongeveer een derde van het complete spaargedrag. Daarnaast is er overduidelijk bewijs dat genen een belangrijke rol spelen en dat – misschien verrassend – tussen een derde en de helft van ons spendeergedrag wordt bepaald door onze genen”, liet Siegel optekenen in Time Magazine. 

De chemie in ons brein

Maar hoe werkt dat genetisch aangelegde spaar- en spendeergedrag? Het antwoord vinden we in een onderzoek in het Journal of Consumer Reach. Voor de studie werden de hersenen van deelnemers gescand terwijl ze aankoopbeslissingen namen, op basis van nagebootste aanbiedingen. 

Wanneer de proefpersonen te hoge prijzen te zien kregen, stelden de wetenschappers activiteit vast in de insula van de hersenen. De insula zijn delen van onze hersenen die actief worden wanneer men iets onaangenaams ervaart. Wanneer er een product werd aangeboden voor een aannemelijke prijs, dan wordt dit als aangenamer ervaren en vormt dit een eerste stimulator voor koopgedrag. Wanneer de aankoopbeslissing genomen werd, kwam in de hersenen dopamine vrij, een neurotransmitter die gevoelens van vreugde veroorzaakt. Enerzijds kan men rationeel de aankoop verdedigen, men denkt ‘een goede zaak’ te kunnen doen, anderzijds wordt er dus ook neurologisch een proces gestart dat zorgt voor een goed gevoel. 

Hoe snel men zo een goed gevoel krijgt, wordt deels bepaald door de genen. Mensen met een genetische aanleg voor sparen hebben bij een aankoop actievere insula, waardoor ze sneller geneigd zijn te stoppen met kopen. Bij kooplustigen werkt die genetische rem minder goed ten voordele van de dopamine. Zij krijgen bij een aankoop net sneller een geluksgevoel wat hen stimuleert om het gedrag verder te zetten.

"Ongeveer een derde van het spaargedrag kan verklaard worden door opvoeding"

Hack uw brein

Betekent dit dat we allemaal slaven zijn van onze genetica? Gelukkig niet. Door te leren wat voor brein we hebben – een spaarbrein of een spendeerbrein – kunnen we onze hersenen immers ook hacken met strategische beslissingen en onze natuurlijke aanleg in de gewenste richting sturen. Met het plannen van automatische spaaropdrachten vermijdt een big spender dat alles in één keer opgaat, en met doelsparen kan een spaarder voor zichzelf een grote aankoop achteraf beter verantwoorden… Of je nu aanleg hebt om te sparen of om uit te geven, met kleine trucjes zoekt ieder zo een eigen evenwicht.  

Wij waarderen uw mening

Gelieve uw initialen correct in te vullen.

Gelieve uw reactie correct in te vullen.

Wees er als eerste bij om een reactie te plaatsen.

Wij staan voor u klaar.
Elke werkdag van 8:30 tot 19:00
Vrijdag tot 18:30
medewerker 1 medewerker 2
Gelieve een geldig telefoonnummer in te vullen. De verbinding is mislukt. Probeer het later nog een keer. Wij bellen u zo snel mogelijk terug.
En wij bellen u zo snel mogelijk terug