Economie en emoties

Sparen is geen zuiver rationele handeling. Pascal Paepen pleit voor meer aandacht voor de emotie achter spaargedrag. Sparen onbewust, maar efficiënt stimuleren.
  • 27 februari 2018
Economie en emoties
Pascal Paepen

Pascal Paepen

Extern expert & docent Beleggen

De Nobelprijs Economie

Er worden elk jaar Nobelprijzen uitgereikt voor wetenschappers die zich hebben weten te onderscheiden in hun vakgebied. Natuurkunde, Scheikunde, Geneeskunde, Literatuur, Vrede en Economie. Al hoort de Nobelprijs voor Economie eigenlijk helemaal niet thuis in dit rijtje. In tegenstelling tot de andere prijzen heeft Alfred Nobel nooit een onderscheiding voorzien voor economie. Waarom niet? Misschien omdat zijn erfenis, die de prijzen bekostigt, groot is, maar niet oneindig? Of omdat Nobel economie niet zag als een volwaardige wetenschap? Wie zal het zeggen? De Zweedse centrale bank heeft dan maar een ‘Nobelprijs’ Economie gelanceerd. En die wordt dus sinds 1969 jaarlijks toegekend. 

Economie, een wetenschap?

Zit er een grond van waarheid in? Is economie geen volwaardige wetenschap? Het is in elk geval geen exacte wetenschap, zoals natuurkunde of scheikunde. Economie is een menswetenschap, net zoals psychologie en antropologie. Economen bestuderen het economische gedrag van mensen die met schaarste omgaan om in hun consumptie te voorzien. Er zijn nogal wat raakvlakken tussen economie, psychologie en sociologie. Misschien is het wel toeval dat Richard Thaler, de Amerikaan die in 2017 de Nobelprijs Economie won, econoom is. Het had evengoed een psycholoog kunnen zijn. Hij maakte zijn levenswerk van de invloed die emoties hebben op economische beslissingen. Mensen handelen, in tegenstelling tot wat men vroeger wel eens dacht, niet altijd als rationele wezens. Dat irrationele gedrag wordt tegenwoordig, dankzij het baanbrekende werk van Thaler en zijn collega’s, bestudeerd in het vak ‘behavioral economics’.

Richard Thaler
Richard Thaler

Economie en emoties

Dat Thaler voor zijn werk een Nobelprijs kreeg, toont aan dat er vandaag veel waarde wordt gehecht aan zijn onderzoek. De invloed van emoties op de keuze die de consument maakt, kan groot zijn. Dat zien we ook in de financiële wereld. Prijzen van aandelen worden voor een groot deel bepaald door het emotionele, irrationele gedrag van de belegger. 

Thaler heeft ons op nog wat interessante bevindingen gewezen. In zijn boek Nudge bespreekt hij dat mensen bij het nemen van beslissingen zachtjes in de ‘goede’ richting kunnen geduwd worden. Zonder hun vrijheid te beperken, kunnen beleidsmakers er consumenten toe aanzetten om, onbewust, gezonde voeding te verkiezen boven ongezonde. Een prijsvoordeel voor gezonde voeding door de gezonde variant te subsidiëren of ongezonde voeding te belasten, zou zo een nudge kunnen zijn. Een kleine ‘tik’ of ‘hint’ zou mensen er al toe kunnen aanzetten om de juiste beslissing te nemen. 
 

Een nudge om te sparen

Deze wetenschap is enorm waardevol voor de overheid. Ze kan mensen aanzetten meer appelen te eten, maar evenzeer diezelfde mensen aansporen een appeltje voor de dorst opzij te leggen om de pensioenproblematiek te verkleinen. Het schoolsparen, de wet Cooreman-De Clercq en het pensioensparen zijn succesvolle voorbeelden uit het verleden die ertoe hebben aangezet om meer te sparen en te beleggen. 

De laatste tijd heb ik echter de indruk dat de huidige generatie van politici vergeten is wat ‘behavioral economics’ en nudging willen zeggen. Ze introduceerden een speculatietaks en effecten(rekening)taks, zogezegd om de ‘rijken’ aan te pakken. Ze verhogen de beurstaks en de roerende voorheffing onder het mom van ‘fiscale rechtvaardigheid’. Daarmee draaien ze de klok terug. Nederland schafte de roerende voorheffing af, in ons land werd die opgetrokken tot 30%. Het wordt tijd dat iemand elk van onze beleidsmakers een boek van Richard Thaler cadeau doet.

Wij waarderen uw mening

Gelieve uw initialen correct in te vullen.

Gelieve uw reactie correct in te vullen.

Wees er als eerste bij om een reactie te plaatsen.

Wij staan voor u klaar.

Elke werkdag van 8:30 tot 19:00
Vrijdag tot 18:30

Stephane Ginestet Cathérine Hamelink
Gelieve een geldig telefoonnummer in te vullen. De verbinding is mislukt. Probeer het later nog een keer. Wij bellen u zo snel mogelijk terug.
En wij bellen u zo snel mogelijk terug