Door te vergelijken met anderen verliest u geld

Wist u dat u geld verliest als u zich vaak vergelijkt met anderen? Jawel, door u te vergelijken met uw buur krimpt uw spaarrekening. Psychologe Claudia Hammond geeft u onmisbaar advies om beter te kunnen sparen.
  • 18 februari 2020
Claudia Hammond

Claudia Hammond

Psychologe

Waardering zoeken

De meesten van ons vinden het geweldig als anderen onze nieuwste aankoop bewonderen. Het doet u glunderen wanneer vrienden u vragen waar u uw sportschoenen hebt gekocht, of wanneer de buurman uw nieuwe auto bewondert, of wanneer een collega uw gloednieuwe telefoon, die pas deze week is uitgebracht, dolgraag zelf wil uitproberen.

Het is altijd leuk om complimenten te krijgen, maar als deze betrekking hebben op materiële goederen kan dit soort waardering ook een keerzijde hebben. Zo worden we aangemoedigd om onze eigen bezittingen te vergelijken met die van anderen. En als we eerlijk zijn, vinden we het leuk als we iets hebben wat niemand anders heeft. Maar dat kan ons ertoe aanzetten om meer te consumeren, puur om goed over te komen.

Vaker vergelijken, sneller ontevreden?

Onszelf vergelijken met anderen is normaal, het is eigen aan het menselijk gedrag. Het helpt ons te bepalen welk gedrag gepast is. Het is een manier om onze status binnen een gemeenschap af te meten en het kan ons ertoe aanzetten om het even goed te willen doen als de anderen. We willen allemaal weten of we mee kunnen met de rest, of onszelf moeten verbeteren. En daar is niets mis mee. Maar er schuilt een addertje onder het gras. In 1954 formuleerde de psycholoog Leon Festinger in zijn 'sociale vergelijkingstheorie' de stelling dat degenen die zichzelf het vaakst met anderen vergelijken sneller ontevreden zijn over hun leven.

Het Mr. Dirty en Mr. Clean-experiment

Als u er in een vergelijking met iemand anders als de betere uitkomt, kan dat u uiteraard een goed gevoel geven. In een experiment uit 1970 dat bekendstaat als 'Mr. Clean/Mr. Dirty', werden studenten bijeengebracht voor een sollicitatieprocedure. Aan dezelfde tafel zat een andere sollicitant: ofwel Mr. Dirty, die slonzige kleding droeg, ofwel Mr. Clean, die piekfijn gekleed was. Toen hun eigenwaarde werd gemeten, lieten de studenten die naast Mr. Dirty zaten hogere scores noteren. Doordat ze zichzelf met hem vergeleken, vonden ze dat ze het goed deden. Degenen die naast Mr. Clean zaten, waren minder gelukkig met zichzelf.

In dit experiment konden de deelnemers niet kiezen met wie ze zich moesten vergelijken, maar in het echte leven doen we dat wel, en vaak maken we de fout om naar boven te vergelijken, vanuit de optimistische gedachte dat we beter zijn dan gemiddeld. We hopen onze eigenwaarde te verhogen, maar dit draait vaak uit op een mislukking, wanneer we beseffen dat we tekortschieten.

Hoe beoordelen we onszelf?

We maken ook de fout om de mensen in onze onmiddellijke omgeving als vergelijkingspunt te kiezen. Dit betekent dat als u toevallig in een 'beter' deel van de stad woont, maar in een van de kleinere huizen, u meer kans hebt om u ontevreden te voelen dan wanneer datzelfde huis zich in een straat bevindt waar het een van de betere huizen is. En op dezelfde manier zouden beursmakelaars zich rijk voelen als ze zich vergeleken met bijvoorbeeld verplegers, maar in plaats daarvan kijken ze naar de persoon naast hen en voelen ze zich beroerd als die een hogere bonus behaalde. Hetzelfde proces doet zich voor wanneer we onze vaardigheden beoordelen. Als men slimme leerlingen in topscholen vraagt hoe slim ze zijn, schatten ze zichzelf niet zo hoog in als hun slimme evenknie in een school met leerlingen van allerlei niveaus.

Dit betekent dat we het niet altijd doorhebben wanneer we het goed doen. Uit onderzoek van Ipsos Mori is gebleken dat de meerderheid van de mensen in de meeste landen ter wereld de plaats van hun nationale BBP op de wereldranglijst lager inschat dan het is. We kunnen onszelf veel beter inschatten op lokaal niveau dan wereldwijd.

De psychologie achter shoppen

Wanneer we ons vergelijken met anderen en vinden dat we tekortschieten, nemen we soms onze toevlucht tot shoppen om ons beter te voelen. Als we maar de juiste gezichtscrème, kleding of het nieuwste technologische snufje kopen, zullen we beter voor de dag komen, denken we. Volgens Helga Dittmar, sociaal psychologe aan de universiteit van Sussex (VK), legt de consumptiecultuur niet alleen problemen bloot, maar suggereert het ook de remedie ervoor: het kopen van iets. 

We shoppen vol verwachtingen, in de hoop zo een stap dichter te komen tot hoe we in de toekomst willen zijn. Dit is een proces dat soms al op jonge leeftijd in gang wordt gezet. Professor Dittmar ontdekte dat kinderen die het gevoel hebben dat ze er niet bij horen, meer geneigd zijn om materialistisch te worden, omdat ze geloven dat het bezitten van de juiste producten een positief effect zal hebben op hun vriendschappen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat uit andere onderzoeken is gebleken dat kinderen die hoog scoren op materialisme gemiddeld meer uitgeven en minder sparen dan andere kinderen. 

Sociale vergelijkingen moeten persoonlijk relevant zijn om ons te beïnvloeden.

De invloed van sociale vergelijking

Het goede nieuws is dat niet iedereen op zo'n negatieve manier wordt meegesleept door de consumptiecultuur. Glossy tijdschriften krijgen vaak het verwijt dat ze meisjes en vrouwen lichaamsidealen voorschotelen die voor de meesten onbereikbaar zijn. Dittmar heeft aangetoond dat foto's van perfecte modellen alleen maar een negatieve invloed hebben op vrouwen die al ontevreden zijn over hun lichaam. Sociale vergelijking moet persoonlijk relevant zijn om ons te beïnvloeden, net zoals het makkelijker is om het succes van een vriend of vriendin te vieren wanneer ze een heel andere weg volgen dan uzelf, dan wanneer u met hen wedijvert.

Sociale vergelijking en materialisme

We maken ons zorgen over onze consumptiemaatschappij; ook al houdt ze de moderne economieën draaiende, ze brengt ons ertoe om dingen te kopen die we niet nodig hebben. En dat is natuurlijk slecht voor de planeet. Het woord 'materialist' heeft eerder negatieve connotaties, maar niet alle vormen van materialisme zijn per se slecht voor ons. Psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi maakte een onderscheid tussen de positieve vorm van materialisme, 'instrumenteel materialisme' genaamd, waarbij u materiële dingen gebruikt om uw persoonlijke waarden en doelen te vervullen, en de negatieve vorm, 'terminaal materialisme', waarbij geld en materiële bezittingen dienen om uw sociale status te verbeteren en om afgunst te wekken bij anderen.

Sparen en persoonlijk welzijn

Hoe leuk we het ook vinden wanneer anderen onze spullen bewonderen, het loont de moeite om bij het shoppen even stil te staan bij onze redenen voor het kopen van dingen. Kopen we iets om het plezier dat het ons zal geven, of hopen we dat het ons zal helpen om ons beter te voelen over onszelf? In dat laatste geval kunnen we ons geld misschien beter sparen voor de toekomst en wachten tot de tijd rijp is om het uit te geven aan dingen of ervaringen die wél echt een verschil maken voor ons welzijn.

 

Het kopen van een grotere of duurdere wagen dan de buurman is een uitgespit cliché. Maar het is ook een kostelijke mentaliteit voor het milieu. Door tevreden te zijn met minder bespaart u zowel op uw uitgaven als op onze planeet. Ook Rabobank.be houdt bij haar investeringen onder andere rekening met innoverende projecten die een positieve impact hebben op de natuur. Lees hier meer over onze missie.

Wij staan voor u klaar.
Elke werkdag van 8:30 tot 19:00
Vrijdag tot 18:30
medewerker 1 medewerker 2
Gelieve enkel, minimum 9, cijfers te gebruiken voor uw telefoonnummer. Server Error. Bedankt! We bellen u zo snel mogelijk terug.
En wij bellen u zo snel mogelijk terug.

Opgelet

U bent al een tijdje inactief op de beveiligde site. Uw sessie wordt afgesloten over weinig seconden.

Opgelet

Er staan nog niet-getekende overschrijvingen in uw verzamelmap. Onderteken uw verzamelmap meteen of log nu uit en onderteken de overschrijvingen op een later tijdstip.