Wat houdt u tegen om beter te sparen?

Dat sparen verstandig is, beseft iedereen. Maar waarom vinden we het soms zo moeilijk? Claudia Hammond biedt inzicht in de uitdagingen én geeft tips om beter te sparen.
  • 03 januari 2019
Wat houdt u tegen om beter te sparen?
Claudia Hammond

Claudia Hammond

Psychologe

Waarom is sparen soms moeilijk?

We beseffen allemaal dat we geld moeten sparen voor de toekomst en dat we – als we in dat opzet slagen – daar later ook dankbaar voor zullen zijn. Dit betekent echter niet dat sparen gemakkelijk is.

Voor de ene blijft er vaak niets meer over eens de rekeningen betaald zijn. De andere kan zich veroorloven om iets te sparen, maar vindt het dan weer moeilijk om geen geld uit te geven… Eigenlijk zouden we allemaal angst moeten hebben om op tachtigjarige leeftijd met niets achter te blijven.

Maar hoewel we weten dat sparen verstandig is, blijkt het in de praktijk toch moeilijk te zijn. Daar zijn enkele redenen voor.

De definitie van ‘later’

Ten eerste lijkt de toekomst ver weg en is ze onzeker waardoor we er ons moeilijk een beeld van kunnen vormen. Niemand van ons weet hoeveel we in de toekomst zullen verdienen of welke onvoorziene omstandigheden ons misschien veel geld zullen kosten. Niemand van ons kan vandaag een exacte berekening geven van wat we zullen nodig hebben in de toekomst. 

We weten zelfs niet hoelang onze ingebeelde oude dag zal duren. Bepaalde economen verklaren het probleem door te verwijzen naar foute denkpatronen. Vijftigjarigen hebben de neiging om hun gemiddelde levensverwachting te onderschatten, waardoor ze minder sparen dan ze misschien nodig hebben.

Vijfenzestigplussers daarentegen overschatten de tijd die ze nog zullen leven, waardoor ze blijven sparen terwijl hun laatste kansen om geld uit te geven naderen.

We moeten echter in ons achterhoofd houden dat dit soort bevindingen op gemiddelden gebaseerd zijn. Hoewel het dus absurd lijkt om op uw oude dag nog geld te sparen, is het niet altijd een slecht idee. U hebt misschien het geluk om langer dan gemiddeld te leven en het zou jammer zijn als u dan niets meer over zou hebben.

Hoe ziet de toekomst eruit?

Een andere reden waarom het moeilijk is om te plannen hoeveel u best spaart, is de moeilijkheid om een beeld te scheppen van hoe uw toekomstige ‘ik’ eruit zal zien. Van welke dingen zult u genieten?

Als u vandaag fit en actief bent, zal geld uitgeven u dan het meeste plezier bezorgen wanneer u het vandaag besteedt? Of zal het later in uw leven een groter verschil maken, wanneer u net sterk beperkt bent in het invullen van uw vrije tijd?

Enerzijds bestaat er dus onzekerheid over onze toekomst. Anderzijds worden we verleid om onmiddellijk geld uit te geven in het heden. Psychologen hebben vastgesteld dat wanneer gebeurtenissen in een verre toekomst lijken te liggen, we er op een abstracte manier over denken. Wanneer gebeurtenissen dichterbij zijn, zoals een etentje ’s avonds, kunnen we ze ons duidelijker voorstellen.

Het is dus niet verwonderlijk dat als we kunnen kiezen tussen geld sparen voor een vage toekomst of voor een super-de-luxe diner, we vaak voor het laatste kiezen. Het is moeilijk om vandaag dingen op te offeren voor een toekomst die we ons niet kunnen voorstellen.

Psychologen hebben echter manieren gevonden die het gemakkelijker maken om u een beeld te vormen van uw toekomstige ‘ik’. Hal Hershfield voerde experimenten uit waarbij hij foto’s van studenten digitaal aanpaste waardoor ze vijfenzestig in plaats van twintig leken. Vervolgens vroeg hij hoeveel geld zij dachten te moeten sparen voor later.

De studenten die geconfronteerd werden met de oudere versies van zichzelf dachten gemiddeld 30% meer spaargeld nodig te hebben dan de studenten die foto’s zagen van zichzelf op hun twintigste. Door het gebruik van deze aangepaste foto’s slaagde Hershfield erin om de verre toekomst duidelijk te laten voelen.

Onzekerheid in combinatie met de menselijke neiging tot behoud van een situatie – inertie - is de vijand van sparen.

Onzekerheid in combinatie met de menselijke neiging tot behoud van een situatie – inertie -  is de vijand van sparen. De meesten onder ons doen nog liever niets dan administratieve taken uitvoeren, zoals het opstarten van een nieuw spaarplan.

Tegelijkertijd kan een onzekere toekomst ons zo bang maken om de foute beslissing te nemen dat geen beslissing nemen gemakkelijker voelt. Niet sparen is ook een beslissing, met werkelijke gevolgen, ook al voelt het zo niet aan.

Slimme trucs

Onze natuurlijke, menselijke reflexen kunnen echter op verschillende manieren gemanipuleerd worden. Sommige landen zoals het Verenigd Koninkrijk hebben systemen ingevoerd om luiheid in het voordeel van de mens te laten werken.

Werkgevers schrijven hun werknemers automatisch in op basispensioenplannen. Tenzij ze actief de stap ondernemen om zich uit te schrijven, blijven ze aan pensioensparen doen. Tot nu toe heeft slechts 9% van de werknemers besloten om uit zo’n plan te stappen, waardoor het aantal pensioenspaarders significant gestegen is.

Er bestaat ook een slim plan, bedacht door de Amerikaanse gedragseconoom Richard Thaler, dat gebruikmaakt van een ander voordeel van onze denkpatronen. Mensen hebben een hekel aan verlies. Experimenten tonen aan dat we de kans om geld te verliezen twee keer meer verafschuwen dan het plezier van het winnen ervan. Hij heeft dit in de praktijk gebracht met een plan dat ‘Save More Tomorrow’ heet.

Als u op een dag plots beslist om een groter deel van uw inkomen dan gewoonlijk te sparen, kan dit als een verlies aanvoelen. Hoewel u eigenlijk geen geld hebt verloren, bent u de kans kwijt om het onmiddellijk te gebruiken en dit kan u ontmoedigen om te sparen. Maar in Thaler’s slim spaarplan belooft u om geld te sparen dat u in de toekomst zult verdienen (en toekomstig geld voelt niet als echt aan).

U engageert u om een bepaald deel van uw inkomen automatisch over te schrijven naar een spaarrekening elke keer wanneer u een loonsverhoging krijgt in de toekomst. Het werkte zo goed dat personen vier loonsverhogingen later vier keer meer spaarden dan in het begin.

Haal de verleiding weg

Dit soort plan is niet overal automatisch beschikbaar, maar u kunt uzelf nog op andere manieren aansporen om geld te sparen. Het vereist heel wat zelfdiscipline om geld te sparen voor de toekomst in plaats van het te spenderen vandaag.

Een van de eenvoudigste manieren om geld te sparen is dus om de verleiding weg te nemen. De mooie dingen die we graag zouden kopen, kunnen we niet uit ons gezichtsveld bannen, maar we kunnen er wel voor zorgen dat ons geld minder ‘beschikbaar’ aanvoelt door terug te keren naar iets dat misschien als kind gewerkt heeft.

Geld dat u in uw spaarvarken gestoken had, ook al had u de sleutel, voelde anders aan dan geld in uw zak. Het was speciaal. Het was spaargeld.

Als volwassenen kunnen we hetzelfde doen, maar met bankrekeningen in plaats van spaarvarkens, door ervoor te zorgen dat ons spaargeld uit ons zicht is.

Geld dat we zien, zal altijd onze aandacht trekken. Geld dat er is wanneer we het nodig hebben, maar uit ons zicht, vereist niet telkens de wilskracht om geen geld uit te geven. We merken het spaargeld niet op, maar ondertussen vermeerdert het stilaan voor als u het echt nodig hebt.

Wij waarderen uw mening

Gelieve uw initialen correct in te vullen.

Gelieve uw reactie correct in te vullen.

Wees er als eerste bij om een reactie te plaatsen.

Wij staan voor u klaar.
Elke werkdag van 8:30 tot 19:00
Vrijdag tot 18:30
medewerker 1 medewerker 2
Gelieve een geldig telefoonnummer in te vullen. De verbinding is mislukt. Probeer het later nog een keer. Wij bellen u zo snel mogelijk terug.
Geef uw telefoonnummer in en wij bellen u zo snel mogelijk terug.

Opgelet

U bent al een tijdje inactief op de beveiligde site. Uw sessie wordt afgesloten over weinig seconden.

Opgelet

Er staan nog niet-getekende overschrijvingen in uw verzamelmap. Onderteken uw verzamelmap meteen of log nu uit en onderteken de overschrijvingen op een later tijdstip.